ཚན་རིག་མཁས་པ།

ལི་གྲ་ཏའ་.ཕེར་དམན་ (RichardFcynam ༡༩༡༨ལོ་ཟླ་༥ཚེས་༡༡-༡༩༨༨ལོ་ཟླ་༢ཚེས་༡༥)ཨ་མི་རི་ཁའི་གྲགས་ཅན་གྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་མཁས་ཅན་ཞིག་ཡིན།༡༩༦༥ལོར་ནོར་པེལ་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་བྱ་དགའ་ཐོབ།

ཇའོ་ཀྲེ་ཅ་མོ་ཕུ་ནི་ཨ་རིའི་རྡུལ་ཕྲན་དངོས་ཁམས་རིག་པ་མཁས་ཅན་དང་བར་ནང་རིག་པའི་མཁས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་ཁོ་ནི་ཨུ་རུ་སུ་ལ་འཁྲུངས། ཁོ་ལི་ཉི་ཁི་ལི་སློབ་ཆེན་ནས་སློབ་ཐོན་བྱས་རྗེས། ཡོ་རོབ་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་མང་པོ་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱས་པ་དང་༡༩༣༤ལོར་ཨ་རིར་སྡོད་གནས་སྤར།

ཨན་ཊི་རེ·མཱར་ཁོ་ཝུ(Andrey Markov)ནི། ཕྱི་ལོ1856ལོའི་ཟླ་བ6པའི་ཚེས14ཉིན་རཱ་ཡ་བཙན(Ryazan)དུ་སྐུ་འཁྲུངས། 1922ལོའི་ཟླ་7ཚེས་20ཉིན་སཱིན་ཕེ་ཏེར་བྷུར་གྷི(St.Petersburg)རུ་དགོངས་པ་རྫོགས། 1874ལོར་སཱིན་ཕེ་ཏེར་བྷུར་གྷི་སློབ་ཆེན(St.Petersburg University)དུ་བཞུགས་ཤིངP.L.ཆལ་སྦི་ཞོལ་ཧྥུ་ཡིས་ཤུགས་རྐྱེན་ཟབ་མོ་ཐེབས།

ཨཱ་ཧྥུ་ལི་དྷི་པུན་ཧ་དྷི་ནོ་པེལ།(Alfred Bernhard Nobel, 1833.10.21-1896.12.10)ནི་སི་ཌེན་གྱི་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་དང་བཟོ་བཀོད་པ། གསར་གཏོད་པ། དམག་དོན་བཟོ་ལས་སྒྲིག་ཆས་བཟོ་སྐྲུན་ཚོང་ལས་དང་འབར་རྫས་ཀྱི་གསར་གཏོད་པ་ཡིན། ཁོང་འཚོ་བཞུགས་སྐབསBofors(པོ་ཧྥུ་སི)ཞེས་པའི་སྤྱི་གཉེར་ཁང་དེ་ངོ་མ་ཁོང་ལ་དབང་བ་ཡིན། སྤྱི་གཉེར་ཁང་དེར་ལོ་ངོ360ཡི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་ཅིང་དེ་སྔོན་གཙོ་བོ་རྣོ་ལྕགས་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

གལ་ཏེ“རླབས་ཆེན་གྱི་ཚན་རིག་པ་ཨང་གཉིས་པ་དེ་སུ་ཡིན་ནམ”ཞེས་དྲིབ་ཞིག་བཏོན་ཚེ། ལན་འདེབས་ཧ་ཅང་དཀའ་བ་ཞིག་རེད། རྒྱུ་མཚན་ནི། ངས་བལྟས་པར་གཞིགས་ན། མ་མཐར་ཡང་ཚན་རིག་པ་བཅུ་ལྷག་ཙམ་རླབས་ཆེན་གྱི་ཚན་རིག་པ་ཨང་གཉིས་པར་ངོས་འཛིན་ཆོག དཔེར་ན། ཨའེ་དབྱིན་སེ་ཐན།(爱因斯坦) ལུའུ་སེ་ཧྥུ།(卢瑟福) སྤོ་འར།(玻尔)པ་སེ་སྡེ།(巴斯德) ཏཱར་ཝུན།(达尔文) ཀཱ་ལི་ལེ།(伽利略) མཱ་ཁེ་སེ་ཝེ།(麦克斯韦) ཨ་ཁེ་མི་དཱ།(阿基米得)སོགས་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ཚང་མ་འདིའི་ཁོངས་སུ་ཚུད་ཐུབ།

མི་གཞན་པ་སུ་ཞིག་དང་བསྡུར་རུང་། ཅའ་ལེས་ལའོ(伽利略)ལ་ཉེ་རབས་ཚན་རིག་ཀྱི་གཞི་འཛུགས་མཁན་ཞེས་བོས་ཆོག་པའི་ཐོབ་ཐང་ལྷག་ཏུ་ལྡན་ཡོད། ཀུན་གྱིས་རྟོགས་པའི་ཁོང་དང་གནམ་བདག་ཆོས་ཚོགས་བར་ཀྱི་འགལ་བ་ནི་ཁོའི་ཚད་མ་རིག་པའི་གནད་དོན་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། འདིའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཅའ་ལེས་ལའོ་ནི་གཤམ་གྱི་རིག་པ་ཐག་གཅོད་མཁན་ཐོག་མའི་གྲས་ཡིན་པས་ཕྱིར་ཏེ། མི་རིགས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ཇི་ལྟར་འཁོར་སྐྱོད་བྱེད་པ་རྟོགས་པའི་རེ་བ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ང་ཚོས་ད་དུང་དངོས་ཡོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འཁོར་བ་ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱས་པ་བརྒྱུད་དེ་མངོན་གྱུར་བྱ་ཐུབ།

ཨེན་སུ་ཐན(爱因斯坦)དང་ཉིང་རྡུལ་འཕུར་འདེལ་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ནི་ཀུན་ལ་གསལ་ཏེ། ཁོང་གིས་ཧྥུ་ལན་ཁུ་ལེན(富兰克林·罗斯福)ལ་བསྐུར་བ་ཞེས་བའི་གྲགས་ཅན་གྱི་འཕྲིན་ཡིག་དེར་མིང་རྟགས་བཀོད་ནས་ཨ་རིར་རང་ཉིད་ཀྱི་ཉིང་རྡུལ་དམག་འཁྲུག་ལ་བཀག་འགོག་བྱེད་པའི་བསམ་ཚུལ་ལ་སྐུལ་མ་བྱས་པ་མ་ཟད། འཁྲུག་ཆེན་རྗེས་སུ་ཁོང་ད་དུང་ ཉིང་རྡུལ་དམག་འཁྲུག་ལ་བཀག་འགོག་བྱེད་པའི་སྐོར་གྱི་བྱ་གཞག་ལ་འབད་འབུང་ཆེན་པོ་བྱས། འོན་ཀྱང་། དེ་དག་ནི་ཚན་རིག་པ་ཞིག་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཀློང་དུ་དྲུད་པའི་ཁེར་རྐྱང་གི་བྱ་སྤྱོད་ཁོ་ན་མིན་པར། དོན་དངོས་ཐོག ཨེན་སུ་ཐན་གྱིས་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་གཅིག་གིས་མཚོན་ན། ཁོང་གི་་མི་ཚེ་གང་བོ་ནི་ཆབ་སྲིད་དང་མཉམ་བྱའི་བར་ན་སོམ་ཉིའི་དྲ་བར་ཚུད་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན།

ཡེའེ་ས་ཁི .ཉེའུ་ཏུན(伊萨克·牛顿)ནི་མི་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བསུ་ཐོབ་མཁན་ཞིག་མིན་ལ། ཁོང་དང་ཡོན་ཧྲི་གཞན་དག་གི་འབྲེལ་བ་མི་སྙན་པ་ཡང་ཀུན་ལ་གསལ། སྐུ་ཚེ་སྨད་དུ་ཕལ་ཆེར་ཛ་དྲག་ཆེ་བའི་རྩོད་པའི་ཁྲོད་འཁྱོལ་བ་ཡིན། ཁོའི་དངོས་ལུགས་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེས་ཆེར་ལྡན་པ་ཁོ་ཐག་ཡིན་པའི་དེབ་སྟེ། >ཞེས་པ་པར་སྐྲུན་བྱས་བ་ནས་བཟུང་། ཉེའུ་ཏུན་牛顿ཅུང་མ་འགོར་བར་མཚན་གཉིད་གླིང་དུ་གྲགས་པའི་མི་སྣ་ཞིག་ཏུ་གྱུར། ཁོ་རང་གོང་མའི་སློབ་ཚོགས་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞིར་འདམ་བཞེས་བྱས་བ་མ་ཟད། ཐེངས་དང་པོར་རྗེ་སིའི་ཆོ་ལོ་གནང་བའི་ཚན་རིག་པར་གྱུར།