རང་བྱུང་གཏན་ཚིགས་ཁྲོད་ཀྱི་རྩིས་རིག་གི་གཞུང་ལུགས།
ཡིག་སྒྱུར།: 
ཞུ་དག: 
སྤེལ་དུས།: 
2014-04-28 16

ལྟ་གྲངས།

32

   《རང་བྱུང་གཏན་ཚིགས་ཁྲོད་ཀྱི་རྩིས་རིག་གི་གཞུང་ལུགས།》ཞེས་པའི་དེབ་དེ་ནི་དབྱིན་ཇིའི་རླབས་ཆེན་གྱི་ཚན་རིག་མཁས་ཅན་ཨེ་ས་ཁེ་ཉུའུ་ཏུན་གྱི་ཚོན་བྱེད་རྩོམ་ཡིག་ཞིག་ཡིན། དེབ་དེ་སྤྱི་ལོ་༡༦༨༧ལོར་གཏོན། དེ་ཡང་ཐེངས་དང་པོའི་ཚན་རིག་གསར་རྗེས་ཀྱིས་ཡིད་ལེན་བྱེད་རུང་པའི་རྩོམ་ཞིག་ཡིན། དེབ་དེ་དངོས་ཁམས་རིག་པ་དང་རྩིས་རིག་པ། གནམ་རིག་སྐར་དཔྱད་རིག་པ་དང་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་སོགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད།

  ༼རང་བྱུང་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྩིས་རིག་རྩ་འཛིན་༽དེའི་ནང་འཐེན་ཤུགས་རིག་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་ཆོས་ཉིད་གསུམ་དང་ཡོངས་ཁྱབ་གོ་ལའི་ཆོས་ཉིད་བཅས་གཏོན་ཡོད། ཆོས་ཉིད་དེ་དག་ཚང་མ་བསྒྲུབ་བྱའི་ཞིབ་འཇུག་གི་རྨང་གཞི་ཐོག་བསྐྲུན་ཡོད། ཉུའུ་ཏུན་གྱིས་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་དང་རྣམ་འགྱུར་ལ་ཧ་ཅང་གི་མཐོང་ཆེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཁོང་གིས་རང་བྱུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ལུགས་ལྡན་གྱི་རྨང་གཞི་བཞིའི་ཐོག་ཐེར་འདོན་བྱེད་ཡོད། དེའི་ནང་གི་གནད་དོན་གཙོ་བོ་ནི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཕྱི་དོན་དེ་གསལ་ཁ་འདོན་ཡོད། གཅིག་ནས་རང་བྱུང་ཞིབ་འཇུག་གི་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བའི་རིང་ལུགས་རྒྱུན་ཁྱོང་བྱེད་པ་དང་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་དེ་ནི་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་དོན་དངོས་རྟག་དཔྱད་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་བསྐྲུན་ཡོད། མ་གཞི་བྱས་ན་ཉུའུ་ཏུན་ནི་ཕྲ་བའི་རྩིས་ཐབས་ཀྱི་གསར་གཏོད་པའི་ཡ་རྒྱལ་ཞིག་ཡིན་ཡིན་ན་ཡང་། ཀློག་པ་པོ་རྣམས་བསྡུ་ལེན་བདེ་ཆེད་ཁོང་གི་དཔེ་དེབ་དེའི་ནང་དཀའ་ལས་ཆེ་བའི་ཕྲ་བའི་རྩིས་ཐབས་དེ་བེད་སྤྱོད་གང་ཐུབ་ཀྱིས་ཉུང་བ་བྱས་ཡོད། ཁོང་གིས་རྩིས་རིག་ལག་ཆ་དེ་ཐིག་རྩིས་རིག་པ་ནས་བཙན་པོར་འཛིན་ཡོད།

  ཉུའུ་ཏུན་མ་འདས་གོང་༼རང་བྱུངརིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྩིས་རིག་རྩ་འཛིན་༽ཞེས་པ་དེབ་དེ་པར་གཞི་ཁྱོན་གསུམ་ཁྱབ་སྤེལ་བྱས་ཡོད་དེ་ཡང་༡༦༨༧ལོ་༡༧༢༣ལོ་དང་༡༧༢༦ལོ་བཅས་ལ་ཡིན། ཚང་མ་ལ་ཊེན་ཡིག་གེའི་པར་གཞི་ཡིན། ཉུའུ་ཏུན་སྐུ་འདས་རྗེས་ཐེངས་དང་པོའི་དབྱིན་ཇིའི་ཡིག་སྒྱུར་དེ་པར་གཞི་གསུམ་པ་ལས་བྱུང་དེ་༡༧༢༩ལོར་དཔེ་བསྐྲུན་བྱས། ཡིག་སྒྱུར་བྱེད་མཁན་ནིmotte་ཡིན། དེ་ཡང་༡༨༠༢ལོར་པར་གཞི་དང་པོའི་དབྱིན་ཡིག་དུ་སྒྱུར་བ་དེ་འདོན།  ༡༩༣༠ལོར་ཨ་མི་རི་ཁའི་མཁས་ཅན་པ་ཚན་རིག་ལོ་རྒྱུས་མཁས་པ་califiཁ་ཡོའི་ལིའི་motteཡི་ཡིག་སྒྱུར་བྱས་པའི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་ལེགས་བཅོས་བྱས་ནས་དངོས་སུ་ཁྱབ་སྤེལ་བྱས་ཡོད། དེ་ནི་དུས་རབས་༢༠ནང་ཀློག་པ་པོ་མང་ཤོས་ཀྱི་༼རང་བྱུང་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྩིས་རིག་རྩ་འཛིན་༽ཚད་ལྡན་པར་གཞི་ཞིག་དུ་འགྱུར། ལོ་ངོ་དྲུག་ཅུའི་སྐབས་ཨ་མི་རི་ཁའི་ཚན་རིག་ལོ་རྒྱུས་མཁས་ཅན་ཁེ་ཨེན་cohenདང་ཕ་རན་སི་ཚན་རིག་ལོ་རྒྱུས་མཁས་ཅན་ཁེ་བ་ཡེ་koyerགཉིས་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ནས་མོ་ཐེ་ཡི་དེ་སྔོན་ཡིག་སྒྱུར་བྱས་པར་གཞི་དང་པོ་དེ་རྒྱུད་ནས་དིང་དུས་དབྱིན་ཇིའི་པར་གཞི་དེ་འགྲིམ་སྤེལ་བྱས་ཡོད།

  ཚན་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་༼རང་བྱུང་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྩིས་རིག་རྩ་འཛིན་༽ནི་འཐབ་ཤུགས་རིག་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་གསུང་རྩོམ་དང་པོ་དེ་ཡིན། དུས་རབས་གསར་བསྐྲུན་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད་མིའི་རིགས་ཀྱི་དམ་འཛིན་བྱེད་འོས་པའི་ཐེངས་དང་པོ་ཆ་ཚང་བའི་ཚན་རིག་གི་འཇིག་རྟེན་སྨྲ་བ་དང་ཚན་རིག་འདོད་ཚུལ་བཅས་ཡིན། དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་རང་བྱུང་ཚན་རིག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་ཡོང་ལ་གསུང་རབ་དེ་ཁྱབ་པ་མ་ཟད། དེའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་༣༠༠ནང་གཡུར་དུ་ཟར་བའི་འབྲས་བུ་ཡང་ཐོབ། མིའི་རིགས་ཀྱི་ཚད་ལྡན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནས་བཤད་ན་དེབ་དེ་ཡང་དབྱིན་ཇའི་བཟོ་ལས་གསར་རྗེས་ཐོག་གྲུབ་འབྲས་ཡང་ཐོབ་པ་དང་ཕ་རན་སིའི་མུན་སེལ་འགྱུར་བ་དང་གསར་རྗེ་ཆེན་མོར་སྐུལ་མ་བྱས་ཡོད། སྤྱི་ཚོགས་ཐོན་སྐྱེད་བཟང་པོའི་རང་བཞིན་དང་སྤྱི་ཚོགས་རྨང་གཞིའི་འདོད་ཚུལ་བཅས་རྣམ་པ་གཉིས་ནས་འབྲས་བུ་བཟང་པོ་ཐོབ་ཡོད། ད་ལྟའི་བར་ཐེངས་གཉིས་པའི་འགའ་ཆེའི་ཚན་རིག་དང་ཤེས་ཡོན་གྱི་གཞུང་ལུགས་བྱུང་མེད། དེ་ལྟ་བུའི་འབྲས་བཟང་ཐོབ་ཡོད། དེ་ཙམ་མཐོ་ཚད་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་སྔར་བྱུང་མྱོང་མེད། རྗེས་སུ་མཐོང་བ་ཡང་ཧ་ཅང་དཀའ། དོན་དངོས་ཐོག་ཉུའུ་ཏུན་གྱི་དེབ་དེའི་ནང་འགྲོད་གླིང་བྱེད་པའི་གནད་དོན་དང་གནད་དོན་ཐག་བཅོད་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་ཀྱང་ད་ལྟའི་སློབ་གྲ་ཆེན་མོའི་རྩིས་རིག་ཆེད་ལས་ནང་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་པའི་ནང་དོན་ཞིག་རེད། ཆེད་ལས་གཞན་ཀྱི་སློབ་མ་རྣམས་དངོས་ཁམས་རིག་པ། རྩིས་རིག་པ་དང་གནམ་རིག་སྐར་དཔྱད་རིག་པ་རིག་གནས་བསྐོར་ཡིན། དེ་ཡང་སྟིང་ཚད་དང་ཁྱབ་ཚད་གང་ཅིའི་ཐད་༼རང་བྱུང་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྩིས་རིག་རྩ་འཛིན་༽ཞེས་པའི་དེབ་དེ་མཐོ་ཚད་ལོན་ཐུབ་ཀྱི་མེད་དེ་དག་ལས་༼རང་བྱུང་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྩིས་རིག་རྩ་འཛིན་༽ཞེས་པ་དེ་རིན་ཐང་འབྲལ་བའིགསུང་རྩོམ་ཞིག་ཡིན་པ་བརྗོད་ཐུབ།

   《自然哲学之数学原理》,是英国伟大的科学家艾萨克·牛顿的代表作,成书于1687年。是第一次科学革命的集大成之作,它在物理学、数学、天文学和哲学等领域产生了巨大影响。《自然哲学之数学原理》提出了经典力学的三个基本定律和万有引力定律,这些定律都是建立在客观研究的基础上。牛顿十分重视科学研究的方法和态度,他指明了研究自然的四条基本规则,这四条规则的核心问题是强调研究的客观性,即坚持对自然研究的唯物主义的态度。他自身的研究就是建立在长期实际观察的基础上。牛顿本来是微积分的发明人之一,但为了便于读者接受,他在这本书中却尽量避免使用比较困难的微积分的方法。他用的数学工具严格地限于几何

    牛顿在世时发表了三个版本的《自然哲学之数学原理》,分别在1687年、1713年及1726年发表,都是拉丁文版本。牛顿去世后的第一个英文译本是由第三版翻译而来,出版于1729年,译者是莫特(Andrew Motte)。在1802年,又出现了根据《自然哲学数学原理》第一版翻译的英文译本。1930年,美国学者、科学史家卡约里(Florian Caiofi)在莫特的英译本基础上用现代英文校订出版,成为20世纪里读者群最大的《自然哲学之数学原理》标准版本。60年代美国科学史家科恩(Cohen)和法国科学史家科瓦雷(A1exander Koyré)合作,根据比莫特译本更早的《自然哲学之数学原理》第一版的英译本,也推出了《自然哲学的数学原理》的现代英文版。

    在科学史上,《自然哲学之学原理》是经典力学的第一部经典著作,划时代的巨著,也是人类掌握的第一个完整的科学的宇宙论和科学理论体系,其影响所及,遍布经典自然科学的所有领域,并在其后300年里一再取得丰硕成果。就人类文明史而言,它成就了英国工业革命,在法国诱发了启蒙运动和大革命,在社会生产力和基本社会制度两方面都有直接而丰富的成果。迄今为止,还没有第二个重要的科学和学术理论,取得过如此之大的成就。其达到的理论高度是前所未有的,其后也不多见。实际上,牛顿在《自然哲学之数学原理》中讨论的问题及其处理问题的方法,至今仍是大学数理专业中教授的内容,而其它专业的学生学到的关于物理学、数学和天文学的知识,无论在深度和广度上都没有达到《自然哲学之数学原理》的境界。凡此种种,都决定了《自然哲学之数学原理》这部著作的永恒价值。